دیاردا مافیا تابلویێن شێوه‌کاری ل جیهانێ

 

دیاردا مافیا تابلویێن شێوه‌کاری ل جیهانێ

فه‌همی بالایی

هونه‌رێ شێوه‌کاری وه‌کی هه‌موو هونه‌ران رولێ خوه‌ د جڤاکی دا دیتیه‌ و پشکداری د ژیانێ دا کریه‌. گه‌له‌ک بویه‌ر و گوهارتنێن جڤاکی،سیاسی و ره‌وشه‌نبیری بوینه‌ مژارێن ڤان تابلویان، لسه‌رده‌ستێ گه‌له‌ک هونه‌رمه‌ندێن ناڤدارێن جیهانی ئه‌ڤ تابلویه‌ هاتینه‌ ئافراندن. هه‌ریه‌ک برێبازه‌کا تایبه‌تی و د قوناغه‌کا دیارکری دا. پرانیا وان هونه‌رمه‌ندان ژیانا خوه‌ هه‌موو ژبو ڤێ جیهانا پیروز ته‌رخان کر و بوونه‌ قوربانێن ڤان به‌رهه‌مێن نه‌مر. ئارمانجا وان نه‌ پاره‌بو و نه‌ژی په‌سندانا که‌ساتیا خوه‌، به‌لکو وان دڤیا ژبو گه‌ل، نه‌ته‌و و مروڤاتیێ خزمه‌ته‌ک مه‌زن بکه‌ن و موهرا خوه‌ ل دیروکا هونه‌ری بده‌ن. گه‌له‌ک ژوان هونه‌رمه‌ندێن ناڤدارێن جیهانی مرن هند پاره‌ نه‌بوو مه‌تریالێن هونه‌ری پێ بکرن لێ پشتی مرنا وان تابلویێن وان لبازارێن ئازاد ب ملیون دولاران هاتن فروتن و مه‌زنترین و ناڤوبانگترین موزه‌خانێن جیهانی ڤان به‌رهه‌مان هه‌مبێز دکه‌ن. ئه‌گه‌ر ئه‌م هند میناکێن ڤان تابلویان پێشچاڤ بکه‌ین دێ پسیاره‌ک لبا هه‌ر که‌سه‌کی په‌یدا بیت چما ئه‌ڤ تابلویه‌ بڤی بهایێ گران دهێته‌ فروتن؟ یان هند گرنگی پێ دهێته‌ دان؟ جاره‌کێ لباژێرێ به‌رلین نڤێسکاره‌کی کورد پسیاره‌ک ژمن کر و گوت؛” باشه‌ گرنگیا تابلویه‌کی دناڤا چارچوڤه‌کی دا دێ چ مفا گه‌هینیته‌ مروڤی کو ب ملیون دولاران دهێته‌ کرین و فروتن؟ نه‌ وه‌ک خانیه‌کیه‌ تێدا بژی، نه‌ وه‌ک ترومبێله‌کێیه‌ پێ بێی و بچی، نه‌ژی وه‌ک تشته‌کیه‌ دژایناا خودا بکاربینی و مفای ژێ وه‌ربگری. بتنێ تابلویه‌که‌ و به‌س”. ڤێ پسیارێ گه‌له‌ک خوه‌ دهزرێن مندا دووباره‌کر و روژ ب روژ بازارێ ڤان تابلویان به‌ر ب ژور دچیت. ئه‌ز گه‌هه‌شتم وێ باوه‌رێ کو دیاردا بازرگانیا جیهانی و مافیایێ ده‌ستێن خوه به‌ردانا دناڤا ڤێ جیهانا پاقژدا و دخوازن نرخێن ژیانێ، جوانی و مروڤاتیێ ژ ئافراندنێن هونه‌رمه‌ندا بکرن و ل شه‌ره‌نیخا ژیانه‌کا سڤک لمه‌زادێ بده‌ن. نه‌بتنێ دڤێ چارچوڤێدا به‌لکی دیاردا دزین و ره‌ڤاندنا تابلویان ژی لسه‌ر ئاستێ جیهانێ به‌رفرهه‌ بوو. هونه‌رمه‌نده‌کێ وه‌ک ڤنست ڤانکوخ یێ ژیانا خوه‌ ب هه‌ژاری بری سه‌ری و توشی نه‌خوشیێن ده‌رونی بوی و بویه‌ ئه‌گه‌را و‌ێ یه‌کێ لداویێ خوه‌ کوشتی و قوروشه‌ک د به‌ریکا ویدا نه‌بیت و نهه‌ تابلویێن وی بده‌ستێ بازرگانا ب ملیونا بێنه‌ کرین و فروتن و دناڤا ده‌ستێن مافیا نێڤنه‌ته‌ویدا بێنه‌ دزین. لسه‌ر ڤه‌کرنا پێشانگه‌هه‌کا ڤانکوخی ل ئه‌مستردام کو پلێتا چوونا ناڤا موزه‌خانێ 10 دولار دکه‌تن، ره‌خنه‌گره‌کێ هوله‌ندی دبێژیت: ” ئه‌گه‌ر ڤانکوخ یێ ساخ با وی بهایێ کرینا پلێتێ نه‌دبو بچیت لتابلویێن خوه‌ بنێریت”. ئه‌ڤروژی پرانیا موزه‌خانێن جیهانی ژ به‌رهه‌مێن ڤی هونه‌رمه‌ندی دبێ باهر نینن. ئه‌و تابلویێن کو ب بهایه‌کێ خه‌یالی لبازاری دهێنه‌ کرین و فروتن وه‌ک: ( مونالیزا یێ لیوناردو داڤنشی ب 670 ملیون دولارا هاتیه‌ فروتن، بول جاکسون بولوک  سالا 1948 ب 140 ملیون دولارا، ژنه‌ک یا ولیام دی کونج سالا 1953 ب 135،5 ملیونان، پورتری ئه‌دیل بلوکباوه‌ر یێ گوستاڤ کلیما سالا 1907 ب 135 ملیونان، پورترێ دکتور گاشیت یێ ڤان کوخ 1890 ب 85،5 ملیونان، لا مولین دێلا گالێته‌ یێ رینوار سالا 1876 ب 76،1 ملیونان، گه‌نجه‌ک و قه‌لین یێ پیکاسوی سالا 1904 ب 104،2 ملیونان، دورا مار ئاوجات یێ پیکاسوی سالا 1941 ب95،2 ملیونان، قه‌سابخانا بێ گونه‌هان یێ پول روبنز 1912 ب 76،7 ملیونان، ده‌ستپێک ‌ یێ جاسبرجون سالا 1959 ب 80 ملیونان، گولبه‌روژ یێ ڤان کوخ 1981 ب 41 ملیونان ، خوان میرو سالا 1964 ب 5،2 ملیونان، په‌یکه‌رێ جیاکومیتی ژنا راوه‌ستیای ب7،6  ملیونان و… بده‌هان تابلویێن دی). ژبه‌ر بلندبوونا بهایێ ڤان تابلویان لجیهانێ ده‌نگڤه‌دا، بو ئه‌گه‌را دیاردا مافیایا نێڤنه‌ته‌وی کو ئاماده‌‌کاریا بکه‌ن بو دزینا ڤان تابلویان. ئارمانجا ڤان که‌سان نه‌ دزێن بتنێ  بو کو ڤان تابلویا ببه‌ن و بفروشن لێ دوو ئارمانج ژێ هه‌بوون؛ ئارمانجا ئێکێ؛ لدویڤ داخوازێن جهێ به‌رپسیار تابلو ڤه‌گه‌رن رێژه‌کا بهایێ وی بده‌ن وان که‌سان یێن تابلو برین، ئارمانجا دوویێ؛ فروتنا وان تابلویان بو هند که‌سان یێن بشێن سه‌ره‌ده‌ریێ دگه‌ل جهێن به‌رپسیار بکه‌ن. ژبه‌ر کو ئنترپولێ داخویانیه‌ک لسه‌ر 188 وه‌لاتێن ئه‌ندام لجیهانێ به‌لاڤ کریه‌ کو هه‌رجهه‌کێ تابلویێن ژ موزه‌خانه‌ و گه‌له‌ریان هاتین دزین ببینیت یان ده‌سته‌سه‌ر بکه‌ت دڤێت ڤه‌گه‌رینیته‌ ڤه‌ بو جهێ وی. لگوری سه‌رژمێرا هاتیه‌ کرن سالانه‌ بهایێ 6 ملیارد دولارا تابلو دهێنه‌ دزین. ئه‌و تابلویێن هاتینه‌ دزین لسه‌رانسه‌ری جیهانێ بڤی شێوه‌ینه‌؛ ” سالا 1887 تابلویه‌کێ ڤان کوخ بناڤێ گولا خشخاشێ ل موزه‌خانا قاهیره‌ هاته‌ دزین و سالا 1978 ل کوێتێ هاته‌ دیتن کو بهایی وی 50 ملیون دولار بو.  تابلویێ مونالیزا سالا 1911 ل موزه‌خانا لوڤه‌ر هاته‌ دزین و سالا 1913 لئیتالیا دیت و ڤه‌گه‌رانده‌ ڤه‌، تابلویێ گویای  سالا 1961 لموزه‌خانا مارموتان لپاریس هاته‌ دزین پاشی ئه‌وێ دزی نامه‌ک بو رویته‌ر فرێکر و  داخواز کر بهایێ وی تابلوی چه‌نده‌ لسه‌ر هه‌ژار و رێکخراوێن خێرخواز به‌لاڤ بکه‌ن، ئه‌و دێ تابلوی ڤه‌گه‌رینیت. پشتی جهێ تابلوی نیشادای د سندوقه‌کێدا ل راستگه‌ها ترێنێ  سالا 1965 ڤه‌گه‌راند و پشتی حه‌فت حه‌فتیان خوه‌ ته‌سلیم کر. سالا 1969 لموزه‌خانا سانلورنزو ل ئیتالیا تابلویی کاراڤاجیو کو بهایێ وی 20 ملیون دولار بو هاته‌ دزین. سێ تابلویێن ڤان کوخ ل هوله‌ندا ل موزه‌جانا کرولو مورو کو بهایی وان 53،9 ملیون بون وی داخوازا 2،5 ملیونا کر سالا 1989 هه‌رسێ تابلو ڤه‌گه‌راندن. گه‌له‌ریا هونه‌ری ل نیویورک تابلویی فرا ئانگلو دگه‌ل چه‌ند تابلویێن دی کو بهایێ وان 6 ملیون بون هاتن دزین. سالا 1990 گروپه‌ک بجلکێن پولیسا دچن ناڤا موزه‌خانا ئیزابێلا جاردنر ل ئه‌مریکا و 12 تابلویێن ڤێرمر، رامبرانت و ئورتونی کو بهایێ وان سێ سه‌د تا چارسه‌د ملیون دولار بون، موزه‌خانێ 5 ملیون دیارکرن هه‌رکه‌سێ ڤه‌گه‌رینیت. سالا 1991 ل موزه‌خانا ڤان کوخ ل ئه‌مستردام 20 تابلویێن ڤان کوخی هاتن دزین دناڤا واندا تابلویێ “گولبه‌روژ” هه‌بوو لێ لنێزیکی موزه‌خانێ دناڤا سه‌یاره‌کێدا دیتن. پشتی 11 سالا 2002 جاره‌ک دی دوو تابلو هاتن دزین کو بهایێ وان 10 ملیون دولار بو. 32 تابلویێن پیکاسوی ل موزه‌خانا هونه‌رێ هه‌مده‌م ل پاریس هاتن دزین. موزه‌خانا هنری روسو تابلویێن ئیدگار دێگا هاتن دزین. سالا 2000 لموزه‌خانا نیشتیمانی ل ستوکهولم دوو که‌س بچه‌ک چونه‌ موزه‌خانێ و تابلویه‌کێ رامبرانت و رینواری دزین، پشتی دزین دخوازا 10 ملیون دولارا کر یه‌ک ڤه‌گه‌راند یه‌ک ژی هێشتا نه‌دیاره‌. سالا 2003 دووکه‌س چونه‌ که‌لا دروم دوو تابلوییت داڤنشی کو بهایێ وان  65 ملیون دولار بون دزین. سالا 2004 لموزه‌خانا موش ل ئوسلو تابلویێ مونش بناڤێ گازی دزی و سالا 2006 جاره‌ک دی ڤه‌گه‌راند. سالا 2008 موزه‌خانا زیوریخ سویسرا چه‌ند تابلویێن سیزان، دێگا، ڤان کوخ و مونیه‌ دزین کو بهایی وان 163 ملیون دولار بون. سالا 2007 تابلویێ سوار یێ فرانس ڤان میریز ببهایێ ملیونه‌ک دولاری هاته‌ دزین. مه‌زنترین دزێ تابلویا سالا 2010 لموزه‌خانا نووده‌م یا پاریس 20 تابلویێن پیکاسوی، ماتیس، براک، لیجه‌ و مودلیان کو بهایێ وان 100 ملیون دولار بوون دزین. سالا 2006 لموزه‌خانا ریو دی جانیرو چار تابلویێن هونه‌رمه‌ند سلڤادور دالی، ماتیس، پیکاسو و کلود مونیه‌ دزین. 2007 موزه‌خانا ئوپای ل پاریس تابلویێن مونیه‌، سیسلی و پیرت بروجیل دزین پشتی 10 هه‌یڤا ل مارسیلیا هاتن دیتن. دزیا هه‌ری داوی لموزه‌خانا مه‌حه‌مه‌د مه‌حمود لجیزه‌ لمسرێ 2012 تابلویێ ڤان کوخ بناڤێ ” گولا خشخاش” هاتیه‌ دزین و تا نها نه‌دیاره‌. بڤی شێوه‌ی مافیا کرین و دزینا به‌رهه‌مێن هونه‌رمه‌ندا ده‌رکه‌تیه‌ و چاوا بازار بمروڤا دهێت کرن وه‌سا بازار ببه‌رهه‌م و ئافراندنێن مروڤا دهێته‌ کرن و دخوازن بیرو باوه‌ران ژی بکرن و بفروشن. لێ راستیا هونه‌ری هه‌ر دێ مینیت د وژدانا راستیا ژیانێ دا و دێ وه‌ک به‌رهه‌مه‌کێ نه‌مر لژیانێ ژیندار بیت.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s




%d bloggers like this: